Bayburt : Tanıtımı, Resimleri, Tarihi - Ä°l Ä°l Türkiye Eski çaÄŸlarda halcilerin yaÅŸadığı sahada yer alan Bayburt’un bir müddet Roma Ä°mparatorluÄŸu hakimiyetine girdiÄŸi ve bu imparatorluÄŸun ikiye ayrılması üzerine DoÄŸu Roma toprakları içinde kaldığı bilinmektedir. Bizans Ä°mparatorluÄŸu teÅŸkilatına göre ülke, bugünkü eyaletlere benzer bir takım temalara ayrılmıştı. Bayburt Heldia temasına baÄŸlıydı ve bu eyaleti meydana getiren yedi piskoposluÄŸun dördüncüsünü meydana getiriyordu. Ä°mparator Justinianus tarafından kalesinin tahkim ve tamir edildiÄŸi bilinen Bayburt, Arap fetihleri sırasında Bagrat sülalesinin hakimiyeti altında bulunmaktaydı.

Bayburt ve yöresi, Türklerini Anadolu’da ilk yerleÅŸtikleri bölgelerdendir. TuÄŸrul Bey’in Anadolu seferi (1054) sırasında Bayburt, Çoruh nehri ve Karadeniz daÄŸlarına (Parhar) uzanan sahalara akınlarda bulunan Selçuklu kuvvetlerinin hücumlarına maruz kaldı ise de fethedilemedi. Kesin Türk hakimiyeti Malazgirt zaferinden sonra gerçekleÅŸti. Åžehir 1072′den 1202′ye kadar bazen Erzurum yöresinde hüküm süren Saltuklar’ın bazen de DaniÅŸmendiler’in hakimiyetinde kaldı. Bir ara Trabzon imparatoru I.Alexis Comnen’in kumandanı Theodore Gabras tarafından iÅŸgal edildiyse de, kısa süre sonra yeniden DaniÅŸmendli hakimiyetine girdi. (1098) Selçuklular 1202′de Saltuklu Devletine son verince Bayburt’u da ele geçirdiler.

Bayburt’un asıl geliÅŸmesi, Süleyman Åžah’ın kardeÅŸi Erzurum Meliki Mugisuddin TuÄŸrul Åžah ve oÄŸlu Cihan Åžah (1020-1230) döneminde oldu. TuÄŸrul Åžah Bayburt kalesini yeniden inÅŸa ve tahkim ettirdi. I:Alaeddin Keykubad tarafından MoÄŸollara karşı sınırlar kuvvetlendirilirken Bayburt da Erzurum ile birlikte Konya’ya baÄŸlandı. 1243 KösedaÄŸ savaşının ardından MoÄŸolların Anadolu’yu istilası esnasında yapılan anlaÅŸma gereÄŸi Baybırt Selçukluların kontrolünde kaldı. Bu durum 1291′de burada Giyaseddin Mesud tarafından para bastırılmasından anlaşılmaktadır.

Ä°lhanlılar devrinde Tebriz-Trabzon yolu üzerinde bulunması sebebiyle daha da geliÅŸen Bayburt, Ceneviz ve Venedik kervanlarının konakladığı bir yerdi. MoÄŸolistan’a giderken buraya uÄŸrayan Marko Polo ÅŸehirde zengin Gümüş madenlerinin bulunduÄŸunu belirtir. Hatta Ä°lhanlılar buradan yüklü bir vergi geliri temin ediyorlardı. Bu dönemde Darül Celal adı ile anılan ve iktisadi bakımdan canlılık kazanan ÅŸehir aynı zamanda bir kültür merkezi durumundaydı. Burada Mahmudiye ve Yakutiye medreseleri kurulmuÅŸ, Mevlevilik geliÅŸme göstermiÅŸ, ayrıca ahilik teÅŸkilatı da yayılmıştı.

Son Ä°lhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han’ın ölümünden sonra (1334) Bayburt, EretnaoÄŸulları’nın eline geçti. Zaman zaman Erzincan Beylerinin hücumlarına uÄŸrayan ÅŸehir, bir ara Mutahharten’in idaresine girdi. Fakat çok geçmeden Kadı Burhaneddin zamanında Akkoyunlu beylerinden Kutlu Bey oÄŸlu Ahmet Bey’in yardımı ile alındı ve Ahmet Bey’e ikta olarak verildi. Bir ara Karakoyunluların da eline geçen ÅŸehir sonra tekrar Akkoyunluların eline geçti ve uzun süre öyle kaldı.

Bayburt yöresi 1501′de bir ara Safeviler tarafından alındı. Bu dönemde Trabzon valisi olan Yavuz tarafından bun bölgeye akınlar yapıldı (1507). Yavuz tahta çıktıktan sonra da çıktığı Ä°ran seferinde bir kısım kuvvetlerini Bayburt üzerine gönderdi. Ekim 1514′te Bayburt Åžah Ä°smail’in elinden alındı. Bundan sonra Bayburt Erzincan ile birlikte Trabzon Beyi Bıyıklı Mehmet PaÅŸa’ya verildi ve Sancak merkezi ilan edildi.

Kanuni’nin Ä°ran seferi sırasında önemi daha da artan Bayburt kalesi 1541′de esaslı bir tamir gördü. 1553′te Åžah Tahmasb’ın akınlarına ÅŸahit olunduysa da, bundan sonra XIX. Yüzyıla kadar önemli bir olay yaÅŸanmadı. 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşı esnasında Rus birliklerinin iÅŸgaline uÄŸradı. 1878 ve 1916′da Ruslar tarafından yeniden iÅŸgal edilen Bayburt bu iÅŸgaller sırasında önemli oranda tahrip edildi.

1927′ye kadar Erzurum’a baÄŸlı olan Bayburt bu tarihte Gümüşhane’ye baÄŸlandı. 21.06.1989 tarihinde 3578 sayılı yasa ile il statüsüne kavuÅŸtu.