Tokat : Tanıtımı, Resimleri, Tarihi - İl İl Türkiye 
Bilindiği gibi 19. yüzyılın ikinci yansın*da sanayinin gelişmesi, sömürgecilik ve diplomatik ilişkilerin hızlanmasına neden oldu. Bu durum ise aynı zamanda büyük devletler arasında siyasi rekabet, ekonomik çıkar çatışmaları ve anlaşmazlıkları meydana getirdi. I. Dünya savaşı öncesi karışıklıklar merkezi durumuna gelen Avrupa, adeta bir barut fıçısından farksızdı.
Teknik üstünlük kompleksine kapılan Avrupa, Osmanlı Devleti””ne “Hasta Adam” gözüyle bakıyor ve onu sömürülecek bir devlet; Türk Milleti””ni de idare edilmeye muhtaç bir millet olarak görüyordu.
Osmanlı Devleti””ne gelince; I. Dünya Savaşından önce 1911 yılında girdiÄŸi Trablusgarb Savaşı””nda son Afrika topraklarını Ä°tal*ya””ya kaptırmış, 1912-1913 yıllarındaki Balkan SavaÅŸları””nda aldığı maÄŸlubiyetle de Rumeli””deki nüfuzunu kaybetmiÅŸtir.
Çanakkale mucizesine raÄŸmen I. Dünya Savaşı””ndan da yenik ayrılan Osmanlı Devleti, Mondros Mütarekesi gibi haysiyet kırıcı bir antlaÅŸmayı imzalamak mecburiyetinde bırakılmıştır.
Türk Milleti””ne esaret zinciri vurmaya yönelik mütarekenin imzalanmasıyla Osmanlı Devleti artık resmen deÄŸilse bile, fiilen yıkılmış sayılmakta idi.
Türk Milleti, maddi ve manevi bakımdan iyice sarsılmıştı. Memlekette, açlık, sefalet, asayişsizlik ve gelecek konusunda ise ümitsizlik hakimdi.
Ancak, bütün bu olumsuzluklara raÄŸmen, millet egemenliÄŸine dayalı yeni bir Türk Devle*ti kurma fikri ile yola çıkan Mustafa Kemal, Türk Milleti””nin kurtuluÅŸu yönünde hiç bir za*man ümitsizliÄŸe kapılmadı. O, Türk Milletinin vatanı, bağımsızlığı, bayrağı, namusu… gibi kutsal saydığı deÄŸerleri korumada her türlü fe*dakârlıktan kaçınmayacağını çok iyi biliyordu.
Türk Milleti””ne olan güvenini her fırsatta ifade eden Mustafa Kemal, bilindiÄŸi gibi 19 Mayıs 1919 günü Samsun””a çıkarak KurtuluÅŸ Savaşımız yolunda ilk adımı atmış oldu. Samsun””da baÅŸlayan bu yolculuk Kavak, Havza, Amasya ve Tokat istikametinde devam edecek*tir.
Tokat, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Sivas vilayetine baÄŸlı bir sancak merkezi duru*munda idi. Bu tarihlerde nüfusu yüz bini aÅŸan Tokat Sancağı””nda, Türkler çoÄŸunlukta, Rum ve Ermeniler ise azınlık durumunda idi. Zile, ReÅŸadiye, Niksar ve Erbaa Tokat””a baÄŸlı kazalardı.
Mondros Mütarekesi””nin imzalandığı günlerde ve hemen sonrasında Anadolu””da baÅŸ gösteren sıkıntı, şüphesiz Tokat Sancağı halkını da üzmüş ve gelecek hakkında endiÅŸeye düşür*müştür. Bilhassa, Tokat””ta azınlık durumunda olan Rumların, merkezi Samsun olmak üzere Tokat””ı da içine alan bölgede Pontus Devleti kurmak istemeleri, Tokat halkının tedirginliÄŸini daha da artırmakta idi. Bu durum karşısında Tokat””ta yaÅŸayan Müslümanlar tedbir amacı ile 25 Åžubat 1919 tarihinde “Karadeniz Türkleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” Tokat ÅŸubesini kurdular. Bu ÅŸubenin bir ay sonra da merkezi Ä°stanbul””da olan “Vilayeti Åžarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti””ne” baÄŸlandığı bilinmektedir.
Tokat Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti””nin yaptığı hizmetler konusunda araÅŸtırmacı merhum Halis CÄ°NLÄ°OÄžLU””nun tespitleri şöyledir:
Erzurum Kongresi””ne gönderilen Rıfat Bey””in 800 liralık yol harcını ödediler. (O zamanın Müdafaa-i Hukuk Heyeti bu parayı hiç bir yardım görmeden yalnız kendi keselerinden verdiler).
MaraÅŸ ve izmir””de çatışan yurttaÅŸlarımıza “iane” toplandı. Çamaşırlar diktirildi.
Bir yerden diÄŸer yere taşınan “Darüleytâm” talebesine yardım edildi.
Genci harpten dönen esirlerimizin yurtlarına kavuşmalarına çalışıldı.
Şehir içinde yaya Kuva-yı Milliye kuruldu. Çoğu bu gibi işlere yeni atılan gençlerden ibaret olarak bu kuvvet, ihtiyat zabitleri kumandasına verildi.
Åžehir dışı için MütevellioÄŸlu Nuri Bey kumandasında süvari “Kuva-yı Milliye” kurul*du.
Numara kullanan, adlarını ve sayılarını saklayan adamları vasıtasıyla olan biten işlerden haber alınmaya çalışıldı.
Tokat Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ä°dare Heyeti””nde görev alanlar: Tahir Rüştü. Hacı Hüsnü, Rıfat (HamamcıoÄŸlu), Nuri (Mütevelli*oÄŸlu), Mehmet (YaÄŸcıoÄŸlu), Vahap (BaloÄŸlu). Ä°brahim (YoÄŸurtçuoÄŸlu), Fuat (EvliyaoÄŸlu), Hacı Mustafa (MüftükâtipoÄŸlu), Hafız Agah (Emekli Komiser), Ä°zzet (GençaÄŸaoÄŸlu). Remzi (Doktor), Fehmi (CelepoÄŸlu), Åževki (Emekli Binbaşı), Vehbi (MuhasebecioÄŸlu) ve Salih (BekçioÄŸlu) beylerdir.
15 Mayıs 1919””da Yunanlıların Ä°zmir””i iÅŸgal etmeleri Tokat halkı tarafından tepkiyle karşılanır. Tokat ve kazalarında Redd-i Ä°lhak Cemiyetleri kuruldu. Yunan iÅŸgalini protesto et*mek amacıyla da 20 Haziran 1919 günü Niksar””da miting yapıldı. Niksar halkı nümayiÅŸ (miting) sonunda alınan kararları “Redd-i Ä°lhak Cemiyeti Reisi Mahir” imzasıyla itilaf Devletleri temsilcileri ile A.B.D. CumhurbaÅŸkanı Wilson””a gönderir. Bu kararlarda “Biz Türk olan her vatan parçasının Türk kalmasını istiyoruz. Siz de buna söz vermiÅŸ idiniz. Åžimdi ise sözü*nüzde durmadığınızı görüyoruz. Anadolu””ya uzatılacak bir tecavüz bizi öldürmek için uzatılan bir adımdır. Ä°nsaniyet ve adalet namına suikastten vazgeçiniz.” denilmektedir.
Bu arada, 1. Dünya Savaşı””ndan dönen ihtiyat Zabitleri Tokat””ta “Ä°htiyat Zabitleri Teavün Cemiyeti” adı altında bir cemiyet kurdular. Bu cemiyeti kuranlar hem kendi aralarında yardımlaÅŸmayı saÄŸlamak hem de memleket davalarıyla ilgilenmek amacıyla ortaya çıkmışlardır. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti””nin çalışmalarını yeterli görmeyen ihtiyat Zabitleri: “Memleketin derin yaralarını saracak vatanperver adamları göremiyoruz. Kuvvetli bir heyet yoktur ki, Tokat””ı bu hususta tanıtabilsin. Kendilerini idareden aciz adamlar, bu tehlikeli zamanlarda Tokat halkım nasıl yönetecekler?” diyerek Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ä°dari Hey eti””ne gençlerin de alınmasını istemiÅŸlerdi. Sonunda istekleri yerine getirilerek gençlerin de Müdafa-i Hukuk Cemiyeti””ne girmeleri saÄŸlanmıştır. Bu durum Tokat””taki mücadele azmine daha da güç kazandırmıştır.
9. Ordu MüfettiÅŸi olarak Anadolu””ya gön*derilen Mustafa Kemal PaÅŸa, 26/27 Haziran 1919 gecesini Tokat””ta geçirdi ve ertesi sabah Sivas””a hareket etti. Mustafa Kemal Tokat””a geldiÄŸinde Belediye binasında ÅŸehrin ileri ge*lenleriyle bir toplantı yaparak memleketin duru*mu hakkında genel bilgi verdikten sonra Milli Mücadele””nin kaçınılmaz olduÄŸu konusunda Tokatlıları ikna etti. Tabii bu arada Mustafa Ke*mal PaÅŸa””nın bazı engellerle karşılaÅŸtığımı belirt*mek gerekir. Mesela, Sivas””a hareketi sırasında Sivas Valisi ReÅŸit PaÅŸa, Mustafa Kemal””i tevkif etmesi için özel olarak görevlendirilir. Ancak Mustafa Kemal PaÅŸa, tedbirliliÄŸi ve ince zekâsı sayesinde bu engelleri aÅŸmayı baÅŸarmıştır.
23 Temmuz 1919””da toplanan Erzurum Kongresi””nde vatanın bütünlüğü ve milletin is*tiklâli ile ilgili kararların alındığı bilinmektedir. Bu kongreye Tokat””tan Rıfat (HamamcıoÄŸlu) Bey ile Sabri Efendi (Emekli Askeri Kâtip) katılmışlardır. Rıfat Bey, kongrede yaptığı konuÅŸ*mada davalarının “Hak ve istiklal” davası olduÄŸunu belirtmiÅŸtir. Sivas Kongresi””ne Tokat””tan temsilci katılmamasına raÄŸmen, Erzurum Kongresi””nde Temsil Heyeti üyeliÄŸine seçilen Bekir Sami Bey””in Tokatlı olmasından dolayı Tokat””ın Sivas Kongresi””nde temsil edilmiÅŸ ol*duÄŸunu söyleyebiliriz.
Sivas Kongresi sona erdikten hemen sonra Temsil Heyeti, Damat Ferid PaÅŸa hükümetini istifaya zorlamak amacıyla Ä°stanbul ile haberleÅŸmeyi kesme kararı aldı. Alınan bu karara Tokat da aynen uymuÅŸtur. 12 Ocak 1920””de açılan son Osmanlı Mebusan Meclisi””nde Tokat, Ahmet ve Åževki Beyler ile Ömer Fevzi Efendi tarafından temsil edilmiÅŸtir.
Ä°stanbul””un Ä°ngilizler tarafından iÅŸgal edilmesi ve Ä°ngilizlerin Meclis-i Mebusan””ı basarak bazı Mebusları tutuklayıp sürgüne göndermeleri, diÄŸer illerde olduÄŸu gibi Tokat””ta da nefretle karşılandı. Türk Milleti””ne yapılan bu haksızlıkları protesto etmek için Tokat ve kazalarında mitingler tertip edildi. Ayrıca, bu vahim olayı kınamak amacıyla itilaf Devletleri mümessillerine telgraflar çekildi.
Ä°stanbul””un iÅŸgali ve Mebuslar Meclisi””nin dağıtılmasından sonra artık Ä°stanbul””un dışında yeni bir hükümet kurma fikri iyice kuvvet kazanmaya baÅŸladı. Nihayet, 23 Nisan 1920””de Ankara””da açılan TBMM Ä°stanbul””u tanımadığını ilan etmek suretiyle Türk Milleti””nin kurtarılması görevini üzerine almış oldu. Açılan bu yeni mecliste Tokat””ı temsil eden milletvekilleri ise; Rıfat (HamamcıoÄŸlu) Bey, Hamdi (MütevellioÄŸlu) Bey, Mustafa Vasfi (Süsoy) Bey, Nazım (Eski Harput Valisi) Bey ve Ä°zzet (GençaÄŸaoÄŸlu) Bey””dir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi””nin açıl*ması kararını tepkiyle karşılayan Ä°stanbul Hü*kümeti, Åžeyhülislam Dürrizade Abdullah Efen*di””ye 11 Nisan 1920””de bir fetva verdirerek bu yolla Kuva-yı Milliye ruhunu yok etmeye çalış*tı. Anadolu””nun her tarafına duyurulan bu fetva bazı bölgelerde etkisini göstererek isyanların çıkmasına sebep oldu. Nitekim, 14 Mayıs 1920 günü Postacı Nazım adında biri, Sivas””ın Yıldızeli kazasına baÄŸlı Kaman köyünde isyan etti. Bu isyana karşı tedbir maksadıyla Tokat””ta 50 kiÅŸilik Kuva-yı Milliye kuruldu. Ayrıca Köprü*başı, Niksar Yolu, Çay, Beybağı ve Erenler ma*hallelerinde dışarıdan gelebilecek bir tehlikeye karşı kuvvet bulunduruldu. Bu arada Niksar ve nahiyelerinden de yardım saÄŸlandı.
9 Mayıs 1920””de Postacı Nazım Yenihan Kaymakamlığı””na gönderdiÄŸi mektupta: “Kavak””ta verilen söze itimadan milletçe muhafaza! sükuna karar verilmiÅŸken, 50 kiÅŸilik bir müfre*zenin sevk edilmesinden arada itimat kalmadı. Ä°steklerimize tahriri cevap alamaz isek muhafa*za! sükunu mevcut kuvvetimizle ihlâl edeceÄŸiz” diyordu. Bu isyanın bastırılması için Mustafa Kemal, Zile””de bulunan 3. Kolordu Komutanı
Sefahattin Bey””i görevlendirdi. Merkezi Amas*ya””da bulunan 5. Kafkas tümeni Komutanı Yarbay Cemil Cahit (Toydemir) 3. Kolordu””dan al*dığı emir üzerine bir tabur askeri Zile yoluyla Artova””ya, bir baÅŸka taburu da Tokat””tan Yıldızeli””ne gönderdi. Ancak, gönderilen bu birlikler asiler karşısında başırılı olamadılar. Bu durumdan iyice cesaret alan asiler Zile””yi iÅŸgal ettiler. Tümen komutanı Yarbay Cemil Cahit, Yıldızeli””nde bulunan askeri birliÄŸin de desteÄŸi ile Zile””ye girdi ve burayı iÅŸgalden kurtardı. Suçlular ve asiler yakalanarak ağır ÅŸekilde cezalandırıldı. Postacı Nazım, Samsun bölgesinde yakalanarak Amasya””ya getirildi ve idam edildi.
GENEL BİLGİLERYüzölçümü: 9.958 km²
