IV. asır sonuna doÄŸru Roma imparatorluÄŸu sınırları içine alınmış ve 415 tarihinde Theodosios’ un emriyle Åžark Orduları Kumandanı Anatolius tarafından kurulmuÅŸtur.

Urfalı Mateos’ a göre bu ÅŸehir Garin mıntıkasında Fırat’ın kaynağına yakın bir yerde bulunuyordu. Belazurî. bölgeye hakim olan Ermenyakos’ un ölümü üzerine yerine geçen Kali adlı karısı tarafından kurulduÄŸu için Araplarda Kalikala (Kali’ nin ihsanı) adını vermiÅŸlerdir. Belazuri Kalîkala’ yı dördüncü Ermeniyye ÅŸehirleri arasında sayar ve Ermeniyye ÅŸehirlerinden biri olarak kabul eder. X. asır Ä°slam coÄŸrafyacıları Kalikala ÅŸehri hakkında bize malumat vererek, doÄŸuda ev eÅŸyasının en önemlisi sayılan Kali (halı)nın burada yapıldığım ve adını bu ÅŸehirden almış olduÄŸunu kaydetmektedirler.

Hudud alalam’ ın yazarı bu ÅŸehrin müstahkem bir kalesi bulunduÄŸunu ve her taraftan gelen gazilerin burayı nöbet tutarak koruduklarım Ve ÅŸehirde tüccarların çok olduÄŸunu bildirmektedir. Bugünkü Erzurum adı ise, Erzen’ in Selçuklular tarafından fethedilmesi üzerine ahalisinin Theodosiopolis’ e (Kalikala=Karin) göç etmelerine müteakip bu ÅŸehre Erzen ve Türk hâkimiyetinin ilk safhalarında bu adın sonuna, Meyyafarikin (Silvan) ile Siirt arasındaki Erzen’ den ayırmak ve Anadolu’ya ait olduÄŸunu belirtmek üzere Rum kelimesi ilave edilerek, Erzen al-Rum denilmesinden kaynaklanmıştır. Selçuklular tarafından Erzurum’da basılmış paraların üzerinde ÅŸehrin adı Arzan al-Rum ÅŸeklinde yazılmıştır.

Tarih Öncesi Çağlar
Erzurum ve çevresi özellikle son Kalkolitik ve Eski Tunç çağından itibaren yoğun iskana ve siyasi olaylara tanık olmuştur. Bunun sebebi en eski çağlardan beri önemli ticari ve askeri yolların kavşak noktasında yer almaşı, zengin akarsu ağım bünyesinde bulundurması ve doğal savunma zeminine sahip olmasıdır. Çevredeki sert iklim şartlarına rağmen.dağ silsileleri ve akarsu boylarındaki verimli ovalar tarıma ve bilhassa hayvancılığa uygun bir ortam oluşturmuştur. Karaz, Pulur ve Güzelova kazılarının tanıklığında, yaklaşık altı bin yıldan beri çevredeki yaşama biçiminin devam ettiği söylenebilir. Bölgede M.Ö. IV. binden itibaren çok kuvvetli bir kültür birliğinin olduğu da ortaya çıkmıştır.

Görülmeli
Erzurum´un simgeleri olan Ulu Camii ve Çifte Minareli Medrese mutlaka görülmeli. Ayrıca Hacı Bekir Hanı´ndan (Aşkale) Karasu Köyü (Aşkale) ve Merkez´e devam eden İpek Yolu da şehirde kültür turizminin önemli parçası. Ayrıca görülmesi tavsiye edilen diğer tarihi ve turistik yerler, Fidanlık, Uzunoluk ve Horasan Fidanlığı Orman İçi Dinlenme Yerleri, Ilıca Kaplıcası, Dumlu Ilıcası, Pasinler Çermiği ve Madensuyu, Tortum Çağlayanı, Erzurum, Aşkale, Cinis, Pırtın, Hınıs, Toprakkale, Kalecik, İspir, Oltu, Avnik, Bardız (Gaziler), Tortum, Ağca, Azort, Üngüzel, Hasankale ve Van Kaleleri, Kotarus (Citharizon) Kenti ve Kilisesi, Erzurum, Hınıs ve Pasinler Ulucamileri, Hatuniye Medresesi olarak da bilinen Çifte Minareli Medrese ile Yakutiye, Ahmediye, Kurşunlu, Pervizoğlu, Şeyhler ve Kadıoğlu Medreseleri, Erzurum ve İspir Kale Mescitleri, Tepsi Minare (Saat Kulesi), Lala Paşa, Murad Paşa, Gülcü Kapısı (Ali Ağa), Boyahane, Caferiye, Kurşunlu (Feyziye), Pervizoğlu, Derviş Ağa, Gümrük, Bakırcı, Narmanlı, İbrahim Paşa, Şeyhler, Cennetzade, Topal Çavuş, Çarşı (Tuğrul Şah), Arslan Paşa, Sivaslı, Süleyman Han ve Bardız Camileri, Emir Saltuk (Melik Gazi), Karanlık, Gümüşlü, Cimcime Sultan, Rabia Hatun, Mehdi Abbas (Emir Şeyh), Evreni, Söylemez Ana, Söylemez Baba, Mısri Zinnun, Ferruh Hatun, Gülperi Hatun Kümbetleri, Taşhan (Rüstem Paşa) Kervansarayı, Gümrük, Cennetzade, Kamburoğlu ve Hacı Bekir Hanları, Boyahane, Lala Paşa, Kırk Çeşme, Murad Paşa ve Saray Hamamları, Çobandede, Derviş Ağa ve Küpeli Köprüleri, Erzurum Arkeoloji, Çifte Minareli Medrese ve Erzurum Kongresi Müzeleri olarak sıralanıyor.

Ulu Camii
İlk adının Atabey Camii olduğu rivayet ediliyor. Cami 1179 yılında Saltuklular döneminde Melik Nasreddin Mehmet tarafından yaptırılmış. Karışık, iç içe ve grift mimarilerin bir örneği olarak şaheser.

Çifte Minareli Medrese
Ulu Cami´nin yakınında, mimarisi, planı ve süslemeleri ile bir başyapıt. Yapılış tarihi net değil ancak üslubu ve mimarisi ile 13.yy. sonlarına ait olduğu sanılıyor. Selçuklu Sultanı Alaettin Keykubat´ın kızı Hundi Hatun veya İlhanlı hanedanından Padişah Hatun tarafından yaptırılmış olma ihtimali yüksek.

Rüstempaşa Medresesi
1544-1561 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman´ın sadrazamlarından Rüstem Paşa tarafından yaptırıldığı biliniyor. Döneminin önemli yapılarından. İçerdiği kapısız dükkanlarla Erzurum´un ticari hayatındaki itimat, inanç ve doğruluğun sembolü.

Tepsi Minare
Kule orta çağlarda gözetleme kulesi olarak kullanılmış. 19.yy ortalarında yapıya barok usülü bir galeri ve saat eklenmiş. Kule 1124-1132 yılları arasında hüküm süren Abu´i Muzafferuddin Gazi tarafindan yaptırılmış.

Abrenk kilisesi
Tercan ilçesinin Üçpınar köyü yakınlarında bulunuyor. Kilise ile birlikte bir şapel ve iki adet de dikili taş bulunuyor.

Etkinlikler
İbrahim Hakkı Hz. Anma Haftası: Pasinler, 22-24 Haziran
Doğu Fuarı: Erzurum, 23 Temmuz-23 Ağustos
Çermik Festivali: Pasinler, 24-25 Temmuz
Kurtuluş Kupası Spor Müsabakaları: 12-19 Mart
Babalar Yarışı Kayak Müsabakası Haziran Ayı İçerisinde
Erzurum´un Kurtuluşu 12 Mart
Doğu Fuarı: 23 Temmuz-23 Ağustos
İspir Panayırı: 20-27 Eylül

Ä°klim
Karasal iklim egemen olup, kışlar soğuk ve yağışlı, yazlar ise sıcak ve kurak geçiyor. En uygun gezi ayları Haziran-Ağustos arasındaki dönem.