Adanın İsmi

Adanın ilk ismi, Elafonesos’dur. Bu isim Elafos’tan yani geyik’ten türemiÅŸtir. Bir baÅŸka teoriye göre adaya ayak basan koloniciler yerli bir kadının testisinden su içmiÅŸlerdir ve adayı testi adası anlamına gelen Prokonnisos adıyla anmışlardır. M.Ö. 6. yüzyıl sonuna doÄŸru ada yeni Prokonnisos, daha sonralarıysa sadece Prokonnisos adını aldı. Bu dönemden önce, ada’nın Neuris adıyla anıldığı bilinmektedir.

Milad sırasında ada, Elafonesos, Neuris ve Prokonnisos isimleriyle anılmaktaydı. Atina Metropoliti Meletios’un 17. yüzyıl sonunda yayınlanan coÄŸrafyasında bu adaya kardeÅŸ adası anlamına gelen Adelfonesos ve BaÅŸ Ada anlamına taşıyan Protonnesos isimleri de verilmekteydi. Bizans imparatoru Justinyen döneminde ada’yı kızına çeyiz olarak armaÄŸan etti. Bu dönemde ada, Preikanisos adıyla anıldı. Ada’nın Marmara adını ne zaman aldığı belli deÄŸilse de Marmor (Mermer)’den gelen bu isim Bizans devri içerisinde ve bihassa Italyan gemiciler tarafından kullanıldığı anlaşılıyor. Marmara adı 1224′te ada’ya sahip olan Georgios tarafından, Marmara ismi soyadı olarak kullanılmıştır.

13. yüzyılın başında ada’ya Marmara dendiÄŸini, haçlı seferlerini yazan Geoffroi Devillehardouin’den öğreniyoruz. 15. yüzyılda da ada’yı ellerine geçiren Türkler telaffuzu zor olan Proikonnisos yerine Marmara adını tercih etmiÅŸlerdir.

YerleÅŸmenin baÅŸlangıç tarihi neolitik döneme kadar iner. Asmalı köyünün kuzeyindeki bir koyda, alüvyon dolgu içerisinde bulunan kalıntılar neolitik’te ada’da bazı yerleÅŸimlerin varlığı göstermektedir.

Marmara Adasında kesin olarak bilinen ilk yerleÅŸim, tarihçi Strabon’un anlattıklarına göre I.Ö. 680 yıllarında Marmara Adası’na dışarıdan gelip yerleÅŸen Sisam ve Miletos’lular tarafından kurulmuÅŸtur. Miletos’tan gelenler, ada’nın kuzey doÄŸusunda bulunan; bugünkü adı Saraylar, antik dönemdeki ismi Palatia olan bölgedeki zengin mermer yataklarını keÅŸfedip, iÅŸleterek, dünyanın pek çok yerine Marmara mermerini ihrac etmiÅŸlerdir. Marmarada bulunan mermer, yapısı itibariyle mimari ve heykel sanatlarında kullanılmaya oldukça müsaittir. Mermer üretimi Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinden günümüze kadar devam etmektedir.

Ionia isyanına katılan Prokonnisos’un M.Ö. 493 yılında Fenikeliler tarafından yakılması üzerine, Marmara adası M.Ö. 478-477 yıllarında kurulan Attika-Delos deniz birliÄŸinin bir üyesi olmuÅŸtur. Ada, M.Ö. 362-358 yılları arasında Kyzikos’lular tarafından zaptedilip ahalisi topluca Kyzikos’a (Kapıdağı) sürülmüştür. Ada’nın ünü antik çaÄŸda Mitologya’ya kadar ulaÅŸmış ve tanrıça Rhea Cronos’a Zeus yerine yutturduÄŸu bebek biçimindeki taşı Prokonnisos’tan getirtmiÅŸtir.

Ada’nın Kyzikos egemenliÄŸine geçmesinden birkaç yıl sonra M.Ö. 353 senesinde ölen Karia satrabı Maussolos için karısı Artemis II tarafından Halikarnassos (Bodrum)’da mimar Pitheos’a yaptırılan ve eski dünyanın yedi harikasından biri sayılan Mousselleion namındaki anıt mezarın duvarlarına kaplanan levhaların Prokonnisos’tan gittiÄŸini M.Ö. I. yüzyılda yaÅŸamış olan Romalı bir mimar Vitruvius’tan öğreniyoruz.

Kyzikos’un tarihini yazan Deiokhos ve Vitruvius’un ada’da çalışmalar yaptığı bilinmektedir. Büyük Ä°skender döneminde, Prokonnisos’lu Bion, ünlü Miletos’lu Kadmos’un eserlerini tasnif etmiÅŸtir. Antonin’ler döneminde imparator Hadrianus’un ada’yı ziyaret ettiÄŸi, GündoÄŸdu (Prastioi) köyünde konakladığı Texier’in yazılarında anlatılmaktadır.
Ada’da Prokonnisos’lu ÅŸair-filozof Aristeas yaÅŸamış-tır. “Tanrılar Prokonnisos’u yaratırken sarhoÅŸtular, baÅŸka türlü bu kadar güzelliÄŸi bu adaya vermezlerdi” sözü Aristeas’a aittir.

Prokonnisos’lu Aristeas destansı ÅŸiirlerini Arismaspes adlı yapıtında toplamıştır. Aristeas’ın bu konuda Homeros’u bile geçtiÄŸi söylenir. Prokonnisos’lu Aristeas, rivayete göre Kyzikos’ta gezerken tesadüfen bir butiÄŸe uÄŸrar ve daha sonra orada ölüsünü bulurlar. Ölüsünü bulduklarında üzerindeki elbiseler simsiyahmış. Ölümü üzerine tören yapmaya hazırlanırken tekrar canlandığı ve bunun ileriki yıllarda tekrarlandığı anlatılır. Herodot’un yazdıklarına göre, Aristeas bir karga olarak Marmara Adası üzerinde yaÅŸamına devam edip tanrılara eÅŸlik etmektedir. Prokonnisos’lu Aristeas Ä°talya’da yaÅŸayan Grek’ler arasında beÄŸenilen bir filozof-ÅŸairdir. Hatta Aristeas, Apollon’la özdeÅŸleÅŸtirilerek Metapontios denilen bölgede heykelleri dikilmiÅŸtir.

Bizans Dönemi

Prokonnisos, Bizans Piskoposluk makamıydı. IX. yüzyıla kadar bağımsız bir metropolitlik, 1824 tarihinde bir metropolis olmuÅŸtur. Ada Bizans devrinde itaatsiz papazların sürgün yeri durumuna gelmiÅŸtir. Gezgin tarihçi Dapper’e göre ada’da sayıları fazlaca olan Ermit (dünya nimetlerinden son derece az faydalanan, kaya ve aÄŸaç kovuklarında yaÅŸayan kendini tamamen tanrıya adayan Hristiyan din adamlarına verilen isimdir.) denilen din adamları yaÅŸardı.

1204 yılında Marmara, Pierre de Braiccuel’e düşmüş ve bir Latin piskoposluÄŸu olmuÅŸtu. 1230 yılında imparator Yoannis III Dukas Vatatzes zamanında ada, Iznik’teki Bizans’lılar tarafından geri alınmış, altı sene sonra da Baylos Yoannis Mikelis donanmasının taarruzuna uÄŸramıştı. 1307 senesinde ada’ya saldıran Katalan’lar ada’yı ele geçirememiÅŸlerdir. 1399 yılında ada açıklarında Osmanlı’larla Venedik’liler arasında meydana gelen bir deniz savaşı sonunda ada’nın kimlerce ele geçirildiÄŸi belli deÄŸildir.

1422 yılında imparator Manuil Paleologos’un ada’yı ziyareti Bizans yazarlarının burası hakkındaki son bahsini teÅŸkil etmektedir.

Yazar Kıhalkolondilis’e göre ada’lı bir kıza aşık olan imparator bu aÅŸk yüzünden vaktini ada’da geçiriyor ve baÅŸkente dönmüyordu. (Kaynak: M. Louis Lacroix)

Imparator Manuil Komninosun 1115 yılında Yoannis Komnisos’a bağışladığı Prokonnisos adası, daha sonra 1224′de Despot ve Mora dükü diÄŸer Manuil Komninos tarafından Georgios Marmara’ya bağışlanmıştır.

Adaya Türklerin Gelişi

Türk’lerin ada’ya ilk geliÅŸi 1090 yılında Arslanbey adındaki Selçuklu komutanın Marmara ve civarındaki adaları ele geçiriÅŸiyle olmuÅŸtur. Bundan sonra 1359′da Orhan Gazi döneminde Süleyman Åžah’ın Rumeli’ye geçiÅŸiyle bazı Türk’lerin burada ikamet ettiÄŸi; Ä°stanbul’un fethi olan 1453 tarihinden sonra Marmara Adası’nın yönetimi tamamen Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’na geçmiÅŸtir. Bu dönemden sonra da Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu adadaki Rum ve Yahudi toplumuna adada kalma yaÅŸama özgürlüğünü tanımıştır. Bu yapı 1924′te Yunan istan’la yapılan mübadele antlaÅŸmasına kadar devam etmiÅŸtir. Günümüzde Marmara Adası’nda Rum ve Yahudi toplumundan hiç kimse kalmamıştır.

Marmara Adası Yahudileri

Marmara Adası’na Yahudiler’in geliÅŸi II Beyazıt zamanında olmuÅŸtur. Imparatorluk, Ispanya’nın sürgüne gönderdiÄŸi Yahudiler’e (Sephardic) kucak açmış TekirdaÄŸ, Gelibolu, Çanakkale ve Marmara Adası’na yerleÅŸmeleri için izin vermiÅŸtir. Marmara’daki Yahudiler daha çok ticaretle uÄŸraşırlardı. Tuzlu balık imalatı, bakkallık, hazır elbise ve giyim eÅŸyası, ÅŸarap imalatı, peynircilik, tenekeden imal edilen kap-kacak ve soba imalatı yaparlardı. Ada’yı terkettikleri zamana kadar bu mesleklerini sürdürenlerden, peynirci Albert, tenekeci Nahman, giyim eÅŸyası ve iylik gibi ÅŸeyleri satan Avram, ÅŸarap imalatçısı Aron Kaptan, ÅŸarapçı ve bakkal Åžuva Bezirgan, tuzlu balıkçı Daniel, Manifaturacı Avram Kalvo, bakkal Mordohay, bakkal Nisim AÄŸa ve çocukları, Marko ve YeÅŸua Kordova 1950 yılına kadar Marmara’da kalmışlar, en son bakkal YeÅŸua ve ÅŸarapçı Aron kaptan Israil’e göç etmiÅŸlerdir. Bugün bu cemaatten geriye birkaç adet Yahudi evi ve bir Sinagog kalıntısı vardır. Yahudilerin mezarlığı padiÅŸah tarafından tahsis edilen eski soÄŸuk hava deposunun kurulduÄŸu alandaydı. Bu mezarlık, 1950′ye kadar kullanılmıştır. Burada en son gömülen Yahudi Nisim AÄŸa’dır.

Marmara adası kökenli Yahudi’lerin en ünlüsü şüphesiz ki 1880 yılında Marmara’da doÄŸan Atatürk’ün doktorlarından TBMM’de beÅŸinci ve altıncı dönemlerde (1935-1939) milletvekilliÄŸi yapmış Dr. Samuel Abreveya Marmaralı’dır.

Sonradan Et-Balık Kurumu’nun soÄŸuk hava deposu yapılırken, maalesef bu mezarlık yokolmuÅŸtur. Belirli mezar taÅŸları ÅŸu an koruma altına alınmıştır. Mevcut sinagogun restorasyonu.

anahtar kelimeler: marmara adası Tatil Yerleri,marmara adası otelleri,marmara adası ucuz otelleri,marmara adası ucuz pansiyonları,marmara adası pansiyonları,marmara adası restaurantları,marmara adası gezilecek yerleri,marmara adası tarihi,marmara adası resimleri,marmara adası araba kiralama,marmara adası ucuz tatil,marmara adası hotelleri,marmara adası ucuz hotelleri,marmara adası ulaşım,marmara adası kalacak yerler,marmara adası haritası,marmara adası ilçeleri