Rize : Tanıtımı, Resimleri, Tarihi - İl İl Türkiye

OSMANLILAR DÖNEMİ :
Trabzon Rumları, 1456 yılından itibaren Osmanlı devletine vergi vermeye baÅŸlamış, 1461 yılında Trabzon”u feth eden Fatih Sultan Mehmet 1470 yılında Ali PaÅŸa ismindeki Komutan tarafından Rize ve çevresi Türk egemenliÄŸi altına alınmıştır. Böylece Anadolu Türk birliÄŸine katılan Rize bölgesine, 1461 yılı ve sonrasında Çoruh, Amasya, Samsun ve Tokat”tan; 1466 yılında yıkılan KaramanoÄŸlu BeyliÄŸi bir daha canlanmasın diye Konya yöresinden; 1501 yılında Åžil Åžah Ä°smail”in yıktığı Sünni Akkoyunlulardan Tebriz ve öteki bölgelerden kaçanlardan; 1515 yılında Dulkadırli beyliÄŸi kaldırılınca Mara-Elbistan Türkmenleri Trabzon ve Rize yöresine yerleÅŸtirildiler.
Yavuz Selim devrinde Trabzon”un doÄŸusundaki dirliklerden bazıları ünlü OÄŸuz boyu Çepniler”in elinde idi. Fakat Çepnilerin Trabzon”un doÄŸusundaki yerlere ve bilhassa Rize bölgesinde yerleÅŸmeleri sonraki yüzyıllarda olmuÅŸtur. Gerçekten Çepniler karada ve denizde yiÄŸitçe mücadele vererek oralarda kalabalık topluluklar halinde yurt tutmuÅŸlardır. Bilhassa Rize ÅŸehri ve bölgesinde Çepniler yoÄŸun bir ÅŸekilde yerleÅŸmiÅŸlerdir. Åžimdi Rize ÅŸehri ve bölgesinde sadece Türkçe konuÅŸulmasının sebebi bu yoÄŸun Çepni yerleÅŸmesidir. Zamanımızda Rize bölgesindeki köylerde Çepni adlı ailelere rastlandığı gibi, Çepni bu yörede “yiÄŸit” , “gözü pek”, “cesur ve çetin”, adam manasına geliyor.

Yavuz Sultan Selim”in sancak beyliÄŸi sırasında Annesi Gülbahar Hatun Sultan Rize”ye gelerek kendi adı ile anılan camii yaptırmıştır.

19. Yüzyılın baÅŸlarından itibaren Rize”de TuzcuoÄŸullarının isyanı deÄŸiÅŸik tarihlerde birkaç kez tekrarlanmıştır. 1834 yılında bu isyanlara son verilerek TuzcuoÄŸulları Rumeli de iskan edilmiÅŸlerdir.

Rize, 1867 Vilayet Nizamnamesine göre Trabzon Vilayetinin merkez sancağının 6 kazasından biri durumundadır. 1877 yılında merkez sancağa bağlı nahiye olmuştur. 1877-1878 Osmanlı Rus savaşının ardından Lazistan sancağı kurulunca Rize hem kaza, hem de bu sancağın merkezi oldu. Birinci Cihan savaşında 9 Mart 1916 tarihinde Rize, Rusların işgaline uğramış, 2 Mart 1918 de bağımsızlığına kavuşmuştur.

CUMHURİYET DÖNEMİ :
Cumhuriyet dönemine kadar sancak merkezi olan Rize, 20 Nisan 1924 tarihinde Vilayet olmuÅŸtur. 2 Ocak 1936 tarihinde yürürlüğe giren 2885 sayılı Kanunla Erzurum”dan Yusufeli ilçesi, Rize”de Pazar ilçesinden sonraki arazi parseli, ilçe ve bucaklar alınmak sureti ile bugünkü Artvin ili Çoruh adı ile vilayet haline getirilmiÅŸ ve Rize ili de tek ilçesi olan Pazarla kalmıştır. Bugün ise Pazar ilçesi ile birlikte 12 ilçesi bulunmaktadır.

Atatürk”ün Rize”yi ziyareti “Atatürk”ün Sonbahar Seyahatleri” adlı kitapta şöyle anlatılmaktadır:

Atatürk 17 Eylül 1924”te saat 17 sıralarında Hamidiye Kravüzörü ile Rize”ye gelmiÅŸtir. Vali, kumandanlar ve halk motorlar ve kayıklarla karşılamaya çıktılar, büyük ve coÅŸkun halk tabakaları karşılama için her türlü hazırlıkları yapmışlardı. Silah sesleri ve coÅŸkun alkışlarla büyük misafir selamlandı.

Çeşitli heyetler, karaya ayak basmış bulunan Reisi Cumhuru büyük bir coşkunlukla karşılamışlardır.

Her tarafı bayraklarla donatılmış olan Rize, bir bayram yeri haline döndü, Reisicumhur hazretleri hükümet konağına ve bunu takiben belediyeye, halk fıkrası ve kumandanlığa teşrif etti. Görüşmek için gelen heyetler de kurbanlar keserek kendilerine büyük sevgi gösterilerinde bulunmuşlardır. Geceleyin fener alayları düzenlenerek bu sevinç devam ettirilmiştir.

Reisicumhur, ayrıca bir hoca heyetini de kabul etmiştir. Bu heyet sunmuş oldukları dilekçede kapatılmış bulunan medreselerin açılmasını arz etmişlerdir.

Gazi PaÅŸa Hazretleri, memleket ve millet için nelerin tehlikeli olacağını ihtar ederek bu heyete özet olarak aÅŸağıdaki sözleri söylemiÅŸtir.: “Mektep istemiyorsunuz, halbuki millet onu istiyor, bırakınız artık bu zavallı millet, bu evladı memleket yetiÅŸsin, medreseler açılmayacaktır, millete mektep lazımdır.” Gazinin bu açıklamaları “Bravo” sesleri ile alkışlanmıştır.

17 Eylül 1924 tarihinde Atatürk”ün Rize”ye teÅŸrif ettiklerinde misafir kaldığı ev bu gün Atatürk Müzesi olarak halkın ziyaretine açıktır.