Eski foça’dan yeni foça’ya doğru giderken görülen Mersinaki koyları en güzel plajlardır. İki foça arasında görülen eski yel değirmenleri, yarları, kumsalları, otelleri, güzel balıkçı lokantaları ile görümeye değerdir. Foça çevresindeki bir çok adaya koya günübirlik tekne turları ile gezilebilir. Foça’da Orak adası, Siren kayalıkları ve Akdeniz fokları ile güzel bir ilçe. foça denizi genelde soğuktur. Denize girmek için eski ve yeni foça arasındaki koylardan biri tercih edebilebilir. ilçede daha çok dinlenme amaçlı tatil yapılıyor. Çok fazla gelişmiş değildir. Sokaklarında yapılacak bir gezinti çok hoş evler görmenizi sağlayacak. Ilıpınar Köyündeki Köpeköy çiftliğinde de atlarla orman içinde turlar düzenleniyor.
Tiyatro Anadolunun en eski tiyatrosudur. 1991 yılında yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Kazılarda Anelamna duvarı ve dört basamağı ortaya çıkarıldı. Tiyatro İ.Ö 340-330 yıllarına aittir.
Foça önemli tarihi kalıntılara sahiptir. Arkeologlara göre antik kentin büyük bir bölümü bugünkü kent yerleşiminin altında olduğu düşünülüyor. Kenti ve diğer tarihi eserleri kaldırmak mümkün olmadığı için arkeolojik kazılar yapılamıyor. Buna rağmen ilçede bir çok eser ortaya çıkarılmıştır.
Bugünkü batı uygarlığının temelleri, İ.Ö. 6. yüzyıl’da İonya’da atıldı. Dönemin İonya’sı felsefe, mimarlık ve heykeltraşçılıkta öncü oldu. Tarihte Phokaia olarak İ.Ö.XI.yy’da Aiollar tarafından kuruldu. Adını; kenti çevreleyen adalarında yaşayan foklardan aldı Phokaia. İon yerleşimi İ.Ö. 9.yy’da başladı. Usta denizciler ve ticaretle uğraşan Phokaialılar Mısır ve İonia kentleri arasında ticaret köprüsü kurmuşlardır. Foçalılar’ın tarihte kurduğu kolonilerin en önemlileri : Kardeniz’de Amysos (Samsun); Çanakkale Boğazı’ndaki Lampsakos (Lapseki); Midilli Adası’nda Methymna (Molyvoz); Güney İtalya’da Elea (Velia); Korsika’da Alalia; Güney Fransa’da Massalia (Marsilya), Nice ve Antibes ; İspanya’da Ampuria’dır. Phokaialılar’ın denizcilikteki ustalığı, ticaret alanında da başarılı olmalarına olanak sağladı. Phokaia, İonya’da, doğal altın-gümüş karışımı elektron sikkeyi ilk bastıran kentlerden biriydi. Akdeniz’de bir çok koloni kurmuşlar.
Yüzölçümü 275 km2′dir. Yeni foça ve eski foça olarak ikiye ayrılır. Tarihi zenginliklerini sahip olanı eski foçadır. Nüfusu yaklaşık olarak onbeş bin kadardır. Yerleşim olarak Küçükdeniz ve büyükdeniz büyük deniz denilen iki koy etrafına kurulmuşlardır. İon yerleşimlerinin en önemlilerinden biriydi. Bugünkü batı uygarlığının temelleri, İ.Ö. 6. yüzyıl’da İonya’da atıldı. Dönemin İonya’sı felsefe, mimarlık ve heykeltraşçılıkta öncü oldu. İzmir’in diğer ilçelerine göre en az yağış alan ilçesidir. Hemen her mevsim poyraz ve batı rüzgarları eser. Köylerinde tarım ve hayvancılık, Foça içinde ise turizm ve balıkçılık genel geçim kaynağıdır. Foçada bulunan bazı eserler;
Athena Tapınağı: Phokaia kentinin ana tanrıçası olan Athena’nın adına M.Ö. 590-580 yıllarında yapımına başlanmıştır. Athena tapınağının kazısı 1998-1999 kazı sezonunda başlamıştır. Kazılar hala devam etmekte ve birçok mimari parça bulunmuştur. Ayrıca kazılar sonucunda Athena Kutsal Alanı 17 ve 18 yy’larda yaşam mekanı olarak kullanmış.
Kybele Açıkhava Tapınağı: İ.Ö. 580 yılına tarihlenen yapıda, tanrıça Kybele’nin heykelleri ve kabartmaları yer alıyordu. Kayaya oyulmuş adak havuzuyla denizci fenerlerinin konulması için yapılan küçük nişler; denizden gelenlerin burada tapındıklarını gösteriyor. Kutsal alanın yaslandığı kayalık üzerindeki sur duvarları, duvar yapımının dört ayrı dönemini göstermektedir. Arkaik surlar, harçsız yapılmıştır. Roma dönemi surlarında kireç harcı kullanılırken;Horasan Harcı da kullanılmıştır.
Tiyatro: İ.Ö.340-330 tarihine ait tiyatro son dönem kazılarda bulunmuştur. Anadolunun en eski tiyatrosudur. Yapılan kazılarda Analemna Duvarı iyi korunmuş bir halde ortaya çıkarılmış ; ikinci bölümde 4 ayrı basamak bulunmuştur. Basamaklarda Fuyte Oyta yazısına rastlanmıştır. Buradan her mahallenin ayrı bir bölümde yer aldığı ortaya konmuştur. İ.S. 1.yy’da seramik çöplüğü, 2.yy’da Nekropolis (mezarlık) olarak kullanılmıştır. Dayanıklı bir taş türü olmayan ve yörede Foça Taşı olarak anılan Tufa’dan yapılmıştır.
Arkaik Duvar ve Heredot Duvarı,Dış Kale, Mozaikler, Taş Ev, Şeytan Hamamı, Sur ve Beşkapılar,Yel Değirmenleri, Fatih Camii, Kayalar Camii, Hafız Süleyman, Mescidi, Osmanlı Mezarlığı gibi eserler görmek mümkün.
