Trabzon : Tanıtımı, Resimleri, Tarihi - Ä°l Ä°l Türkiye Kent merkezi kuzeyde denizden, güneyde Boztepe”nin üzerine kadar düzgün olmayan teraslar halinde yükselir. DeÄŸirmendere, Kuzgundere (ya da Tabakhane) ve ZaÄŸnos dereleri yerleÅŸimi güneyden kuzeye derin boÄŸazlarla bölmüştür. Tabakhane ve ZaÄŸnos dereleri arasında kalan ve düzgün olmayan yüksek bir masa formundaki alan üzerinde, kentin bilinen eneski yerleÅŸim kalıntıları tespit edilmiÅŸtir. Ä°ÅŸte bu nedenle Trabzon adının eski Grekçe masa ya da trapez/yamuk biçimi karşılığı olarak “trapezos” kelimesinden geldiÄŸi görüşü ağırlık kazanmaktadır. Trabzon adına, Trapezos olarak ilk kez, Yunanlı komutan Kesnophon tarafından kaleme alınan, M.Ö. 4. Yüzyılda geçen olayların anlatıldığı “Anabasis” adlı antik kaynakta rastlanmaktadır.
Ä°yon kökenli Miletoslular Batı Anadolu”dan sonra M.Ö. 7. Yüzyılda Karadeniz”e de gelerek kıyılarda koloni kentleri kurmuÅŸlardır. Trabzon da, merkezi Sinop olan bu kolonilerin arasında sayılmaktadır ve birçok araÅŸtırmacı, kentin ilk kuruluÅŸu olarak bu dönemi göstermektedir. Oysa Kolkhlar, Driller, Makronlar gibi yerli kavimler Trabzon civarında çok daha önceden beri yaÅŸamaktaydılar.

Aynı yüzyılda Karadeniz Bölgesi Kafkasya”dan gelen Kimmerler ve onların ardından Ä°skitlerin akınlarına uÄŸramıştır. Ancak bu akımların kolonilerin kuruluÅŸundan önce mi yoksa sonra mı olduÄŸu konusu tartışmalıdır. M.Ö. 6. Yüzyılda ise Trabzon Perslerin egemenliÄŸine girerek, Pont Kapadokyası adı verilen satraplık içinde kalmıştır.

Makedonya Kralı Büyük Ä°skender M.Ö. 334 yılında tüm Anadolu”da Pers hakimiyetine son vermiÅŸtir.

Ä°skender”in ani ölümünden sonra oluÅŸan karışıklık sırasında Pont satrabı II. Ariantes”in oÄŸlu Mithridates, yerli halkın desteÄŸiyle Karadeniz”de Pontus Devletini kurmuÅŸtur. Trabzon, M.Ö. 280 yılında merkezi Amasya olan Pontus devletinin sınırları içinde kalmıştır.

M.Ö. I. Yüzyılda batıda güçlenen Romalılar Anadolu”yu da iÅŸgal etmeye baÅŸlamışlardır. Roma kralı Pompeius”un Pontus Kralı V. Mithridates”i Kelkit vadisinde bozguna uÄŸratması üzerine Pontus Krallığı dağılmıştır. Böylece Trabzon , M.Ö. 66 yılında Roma yönetimine girmiÅŸtir. Roma”da Avgustus”la birlikte M.Ö. 27 yılındanitibaren imparatorluk dönemi baÅŸlamıştır. Avgustus”un idari düzenlemesi sonucu Trabzon, Pontus Polemoniacus adı verilen vasallık içinde yer almış, Ä°mparator Tiberius zamanında (M.S. 14-37), diÄŸer bir idare bölüm olan Kapadokya Eyaleti sınırları içinde kalmıştır. Ä°mparator Nero döneminde ise (54-68) serbest kent olma ayrıcalığına kavuÅŸturulmuÅŸtur. Trabzon bu dönemde “ünlü” ve “zengin” kent tanımlamasıyla tarihçilerin kitaplarında yer alır. Roma Ä°mparatorluÄŸunun doÄŸu sınırının savunmasına önem veren Vespasian zamanında (69-79) Trabzon, Kapadokya -Galatya Eyaletine dahil edilmiÅŸtir.

Ãœnlü Roma Ä°mparatoru Hadrian Döneminde (117-138) tüm imparatorlukta olduÄŸu gibi Trabzon”da da önemli imar etkinliklerinde bulunulmuÅŸ, birçok dini ve askeri binalar ile yollar, su kemerleri ve yakın zamana kadar kalıntıları görülebilen yapay bir liman inÅŸa edilmiÅŸtir Hadrian”dan sonra Trabzon”un parlak dönemi sona ermiÅŸ, 244 yılında para basma yetkisi elinden alınmıştır. Roma Döneminde basılan Trabzon sikkelerinin ön yüzlerindeRoma Ä°mparatorlarının büstü olmakla birlikte, arka yüzlerinde Pontus Krallığı döneminden beri süregelen kendi mitolojik figürlerine yer verilmiÅŸ ve Grekçe yazı kullanılmıştır.

Trabzon, 276 yılında tüm DoÄŸu Karadeniz Bölgesine akınlar yapan Gotların saldırısına uÄŸramış, bu saldırıda tüm kent yakılıp yıkılmıştır. Roma Ä°mparatorluÄŸunun son dönemlerinde 4. Yüzyılın başında Diocletian Maximian, Constantinius ve Galerius”tan oluÅŸan dörtlü idare zamanında Trabzon”da yeniden bir takım imar etkinliklerinde bulunulduÄŸunu Trabzon Müzesindeki Latince bir kitabeden anlıyoruz.

Roma Ä°mparatorluÄŸu 395 yılında ikiye ayrılınca Trabzon, merkezi Ä°stanbul olan DoÄŸu Roma / Bizans Ä°mparatorluÄŸunun sınırları içinde kalmıştır. Bizans Ä°mparatoru Justinianus (527-564) Trabzon”da kent surlarını restore ettirerek yeni bir imar etkinliÄŸini baÅŸlatmıştır. Heraclius zamanında (610-641) imparatorluk askeri bölgelere ayrılmaya baÅŸlanmış, Trabzon, Teophilos zamanında (829-842) kurulan Khaldia Temasının merkezi olmuÅŸtur.

Müslüman Araplar 8. Yüzyılın baÅŸlarından itibaren Anadolu”ya düzenledikleri baskınlarda DoÄŸu Karadeniz ve Trabzon”a gelmiÅŸlerdir.

Bizans Ä°mparatorluÄŸunun 1204 de IV. Haçlı seferleriyle gelen Latinlerin eline geçmesi üzerine, imparator I. Andronikos Komnenos”un Ä°stanbul”dan kaçan torunları Alexios ve David, Gürcü Kraliçesi Tamara”nın da yardımıyla Trabzon”da 1204 yılında bağımsız olarak Komnenos Krallığını kurmuÅŸlardır. Anadolu Selçukluları ile evlilik bağı oluÅŸturarak ve vergi ödeyerek siyasi varlıklarını sürdürebilen Komnenos Krallığı, I. Manuel Komnenos zamanında (1238-1265) en parlak dönemini yaÅŸamıştır. Gümüşhane”deki gümüş madenlerinin etkisiyle de ekonomik olarak güçlenen Manuel I”in sikkeleri üzerinde “en mutlu” ünvanı yer almaktadır.

I. Bayezid”in 1398 de Samsun yöresini almasından sonra Trabzon Komnenos Krallığı Osmanlı Devletine yıllık vergi ödemek zorunda bırakılmıştır. David Komnenos, iktidarı döneminde (1458-1461) vergi ödemeyi durdurarak, önceden ödediklerini de Akkoyunlu Devleti Sultanı Uzun Hasan aracılığıyla geri istemiÅŸ, Osmanlılara karşı Avrupa”daki büyük devletlere ittifak önerisinde bulunmuÅŸtur. Bunun üzerine Fatih Sultan Mehmet”in öncülüğündeki Osmanlı Kuvvetleri Bölgeyi kuÅŸatarak, 1461 yılında Trabzon”u ele geçirmiÅŸ ve Komnenosların egemenliÄŸine son vermiÅŸtir.

Trabzon, Osmanlı Döneminde önce eyalet ve sancak olarak ÅŸehzade ve mutasarrıflar tarafından idare edilmiÅŸtir. Ä°lk sancak beyi Hızır Bey”dir. 1470 yılında sancak beyliÄŸi küçük yaÅŸta Åžehzade Abdullah”a verilmiÅŸ; Abdullah, annesi Åžirin Hatunla birlikte 1479 yılına kadar Trabzon”da yaÅŸamıştır. Yavuz Sultan Selim de ÅŸehzadeliÄŸi sırasında (1491-1512) Trabzon”da Sancak Beyi olarak bulunmuÅŸ, sonradan Kanuni ünvanı alacak olan oÄŸlu Sultan Süleyman burada doÄŸmuÅŸtur.

Trabzon 16. yüzyılda, merkezi Batum olan Lazistan Sancağı ile birleÅŸtirilerek eyalete dönüştürülmüş ve bu yeni idari birimin merkezi olmuÅŸtur. 1867 yılında Trabzon”da büyük bir yangın çıkmış, bir çok kamu binası da bu sırada yanmış ve kent daha sonra yeniden düzenlenmiÅŸtir. 1868 yılında vilayet olmuÅŸ, merkez sancağı dışında Lazistan, Gümüşhane, Canik Sancakları da buraya baÄŸlanmıştır.

Birinci Dünya Savaşı sırasında, Ruslar Trabzon”a saldırır (14 Nisan 1916). Trabzonlulardan oluÅŸan vurucu güçler (Milis), bu saldırı sırasında gerilla savaşı verirler. Bu sıralarda, cepheye gönderilmek üzere Hamidiye Zırhlısının desteÄŸinde Trabzon Limanına gelen cephane Trabzonlu gençlerce büyük bir heyecan içinde boÅŸaltılıp Maçka”ya taşınır.

Çaykara”da Sultan Murat Yaylasında (10 Haziran 1916), Of”ta Baltacı, Arsin”de Yanbolu Derelerinde Ruslara karşı baÅŸarılı savaÅŸlar verilmiÅŸ, ancak o yıllardaki koÅŸullar altında düşmanın Trabzon”a girmesine engel olunamaz ve Ruslar 14 Nisan l916 yılında Trabzon”a girer. Rusların Trabzon”da kaldığı bir yıl, on ay, on günlük süre içinde özellikle Rumlar ve Ermeniler, yerli halka büyük iÅŸkenceler yaparlar; sayısız insan öldürürler.

1917”de Rusya”da “BolÅŸevik Devrimi” olur, Çarlık Yönetimi yıkılır. Bunun üzerine Rus ordusunda büyük bir panik baÅŸlar. Bu Rusların Trabzon”dan çekilmesine de yol açar. Öte yandan, batıdan doÄŸuya doÄŸru kayan ve KaradaÄŸ”da toplanan Türk Çeteleri, Akçaabat”a inerek Yüzbaşı Kahraman Bey”in komutasında üç koldan Trabzon”a doÄŸru yürürler ve 24 Åžubat 1918 tarihinde Trabzon”a girer.

Ulu Önder Atatürk, Cumhuriyet döneminde Trabzon”a üç kez gelir; l924, 1930 ve 1937 yıllarında, ilk geldikleri 15 Eylül 1924 günü, Trabzonlularca “ATATÃœRK GÃœNÃœ” olarak kabul edilir ve bu kendisine bir telle bildirilir.